Collectieve vorderingen tegen tien energieleveranciers over prijswijzigingsbeding worden gezamenlijk behandeld

Rb. Amsterdam 28 oktober 2026, IT 5645; ECLI:NL:RBAMS:2026:10575 (de stichtingen tegen de energieleveranciers). De rechtbank oordeelt dat de collectieve vorderingen van drie belangenorganisaties tegen tien energieleveranciers over een prijswijzigingsbeding in variabele energiecontracten gezamenlijk kunnen worden behandeld op grond van de Wet afwikkeling massaschade in collectieve actie (WAMCA). Stichting Eerlijke Handelspraktijken, Stichting Consumenten Competition Claims en Stichting Consumer Justice hebben collectieve vorderingen ingesteld tegen onder meer Vattenfall, Eneco, Essent, Energiedirect en Budget Thuis. De vorderingen hebben betrekking op overeenkomsten voor onbepaalde tijd met variabele energietarieven, waaronder zowel ACM-modelcontracten als vrije variabele contracten. Overeenkomsten met vaste of dynamische tarieven vallen buiten het geschil. Volgens de stichtingen is artikel 19.3 van de Algemene voorwaarden voor de levering van elektriciteit en gas aan kleinverbruikers 2017 (AV 2017), dat energieleveranciers onder meer vanwege marktontwikkelingen en wijzigingen in kostenstructuren de mogelijkheid biedt leveringstarieven aan te passen, onvoldoende transparant en onredelijk bezwarend. Zij vorderen onder meer verklaringen voor recht, vernietiging van de wijzigingsbedingen, een verbod op verder gebruik en terugbetaling of schadevergoeding voor de betrokken afnemers. De vorderingen zien op consumenten en, voor zover ingesteld door Stichting Consumer Justice, ook op bepaalde groepen kleine ondernemers. Verschillende energieleveranciers betwisten de relatieve bevoegdheid van de Rechtbank Amsterdam en verzoeken om splitsing van de procedures vanwege verschillen in productvoorwaarden en contractuele omstandigheden. De rechtbank stelt echter vast dat alle betrokken energieleveranciers de AV 2017 op hun overeenkomsten met kleinverbruikers toepassen en dat de bevoegdheid tot tariefwijziging bij variabele contracten steeds op hetzelfde artikel 19.3 berust. De uiteenlopende productvoorwaarden doen hieraan niet af, omdat niet is gesteld dat deze daarvan afwijken. Het gebruik van dit identieke beding kan daarom worden aangemerkt als één gebeurtenis in de zin van artikel 1018d lid 1 Rv. Omdat daarnaast gelijksoortige feitelijke en rechtsvragen aan de orde zijn, bestaat voldoende samenhang voor gezamenlijke behandeling op grond van artikel 107 Rv. De rechtbank acht zich bevoegd en wijst de verzoeken tot splitsing, in ieder geval in dit stadium van de procedure, af.

De rechtbank verwerpt daarnaast het bezwaar tegen de door Stichting Consumenten Competition Claims gehanteerde roldatum. Hoewel deze stichting in afwijking van artikel 1018d lid 3 Rv tegen een twee weken eerdere roldatum heeft gedagvaard, is er geen sprake van een ongeldige verschijndag en hebben de energieleveranciers geen nadeel ondervonden van deze afwijking. Ook de incidentele inzageverzoeken van de energieleveranciers worden afgewezen. De stichtingen hebben op een eerder bevel van de rechtbank op grond van artikel 22 Rv de ontbrekende financieringsdocumentatie overgelegd, zodat de energieleveranciers in zoverre geen belang meer hebben bij hun verzoeken. De rechtbank overweegt dat voor de beoordeling van de onafhankelijkheid van de stichtingen tegenover hun procesfinanciers met name van belang is of de zeggenschap over de collectieve vorderingen voldoende bij de belangenorganisaties ligt. De omstandigheid dat een procesfinancier een commercieel belang heeft bij het slagen van de procedure doet daaraan op zichzelf niet af. De gevraagde aanvullende informatie over de oprichting van de stichtingen, de betrokkenheid van derden en de benoeming van leden van de raad van toezicht wordt niet noodzakelijk geacht voor die beoordeling. Concrete aanwijzingen dat de betrokken toezichthouders onvoldoende onafhankelijk zijn, ontbreken. De rechtbank komt in dit vonnis nog niet toe aan de beoordeling van de ontvankelijkheid van de stichtingen of de inhoudelijke vraag of het prijswijzigingsbeding oneerlijk is. Zij acht het aangekondigde arrest van de Hoge Raad in de afzonderlijke procedure tussen Vattenfall en een consument over hetzelfde wijzigingsbeding van cruciaal belang voor het vervolg. Partijen krijgen daarom gelegenheid om na dat arrest bij akte te reageren, voordat een mondelinge behandeling in de ontvankelijkheidsfase wordt bepaald. De rechtbank verwijst de zaak naar de rol van 23 december 2026 en houdt iedere verdere beslissing aan.

6.14.

Artikel 3:305a lid 2 onder c BW schrijft voor dat de belangenorganisatie beschikt over voldoende middelen om de kosten voor het instellen van een rechtsvordering te dragen, waarbij de zeggenschap over de rechtsvordering in voldoende mate bij de belangenorganisatie ligt.

Elk van de stichtingen heeft een procesfinancier in de arm genomen. Om te kunnen toetsen of aan de eisen van de genoemde bepaling is voldaan dient de rechtbank te beschikken over de volledige met de procesfinanciers gemaakte afspraken. Bij rolbeslissing van 1 april 2026 is de stichtingen daarom bevolen om de financieringsdocumentatie die zij nog niet in het geding hadden gebracht alsnog in het geding te brengen (voor de rechtbank zonder onleesbare delen en voor de energieleveranciers desgewenst met een onleesbaar gemaakt budget). De stichtingen hebben aan dit bevel voldaan. De energieleveranciers hebben in zoverre bij hun verzoek geen belang meer.

6.15.

De energieleveranciers verzoeken de rechtbank voorts om de stichtingen op grond van artikel 195 Rv te bevelen inzage of afschrift te verstrekken van de volgende bescheiden:

- ten aanzien van SEH: alle communicatie en overeenkomsten (inclusief alle bijlagen en addenda) met en tussen GoBaxter, Omni Bridgeway en Nera Capital en SEH over de rol en invloed van externe partijen bij de oprichting van SEH, de start en totstandkoming van de collectieve actie van SEH en de overwegingen van deze partijen die ertoe hebben geleid om deze actie te starten, waaronder financiële motieven, de wijze waarop de belangen van de in de dagvaarding omschreven achterban daarbij centraal zijn gesteld en de borging van de onafhankelijkheid van SEH bij het voeren van de collectieve actie;
- ten aanzien van SCCC: alle communicatie en overeenkomsten (inclusief alle bijlagen en addenda) met en tussen SCCC, Breuckelen, de Consumentenbond en Vereniging Eigen Huis over de rol en invloed van anderen dan SCCC, bij de start en totstandkoming van de collectieve actie van SCCC, en de overwegingen van deze partijen die ertoe hebben geleid om deze actie te starten, waaronder financiële motieven, de wijze waarop de belangen van de in de dagvaarding omschreven achterban daarbij centraal zijn gesteld en de borging van de onafhankelijkheid van SCCC bij het voeren van de collectieve actie.
- ten aanzien van SCJ: alle communicatie en overeenkomsten (inclusief alle bijlagen en addenda) met en tussen Hagens Berman en SCJ over de rol en invloed van externe partijen bij de oprichting van SCJ, de start en totstandkoming van de collectieve actie van SCJ en de overwegingen van deze partijen die ertoe hebben geleid om deze actie te starten, waaronder financiële motieven, de wijze waarop de belangen van de in de dagvaarding omschreven achterban daarbij centraal zijn gesteld en de borging van de onafhankelijkheid van SCJ bij het voeren van de collectieve actie.

6.16.

Naar het oordeel van de rechtbank hebben de inzageverzoeken in zoverre een veel bredere strekking dan artikel 3:305a lid 2 onder c BW. Zij berusten op de veronderstelling dat het initiatief tot het voeren van de collectieve actie is uitgegaan van anderen dan de stichtingen die daarmee een commercieel doel beogen. Daarom zou een ander doel worden beoogd dan het belang van de personen voor wie de stichtingen zeggen op te komen.

De rechtbank gaat ervan uit dat de stichtingen streven naar realisatie van hun statutaire doel. Dat een procesfinancier bij het welslagen van de collectieve actie ook een commercieel belang heeft, doet daar niet aan af. Te beoordelen is of de stichtingen zoals deze uiteindelijk vorm hebben gekregen in verhouding tot de procesfinanciers en de voor hen werkzame advocaten voldoende onafhankelijk zijn.12
Daarom is de vraag op welke wijze de stichting tot stand zijn gekomen en wie daartoe initiatief heeft genomen en welke contacten er in de oprichtingsfase tussen diverse betrokkenen zijn geweest niet relevant. Dat betekent dat de energieleveranciers geen belang hebben bij de gevraagde overige bescheiden, die overigens ook onvoldoende bepaald zijn. In zoverre worden de inzageverzoeken afgewezen.