Onderzoek aan telefoons zonder toestemming rechter-commissaris levert vormverzuim op zonder strafvermindering

Rb. Den Haag 28 juli 2026, IT 5482; ECLI:NL:RBDHA:2026:2127 (het Openbaar Ministerie tegen [verdachte]). In deze strafzaak wordt [verdachte] vervolgd voor zijn betrokkenheid bij twaalf gevallen van bankhelpdeskfraude, ten laste gelegd als medeplegen van oplichting, computervredebreuk en gekwalificeerde diefstal, en voor witwassen. De slachtoffers, veelal personen op leeftijd, werden gebeld door iemand die zich voordeed als bankmedewerker. Zij werden onder meer bewogen om het programma AnyDesk te installeren, inloggegevens voor hun internetbankieren af te geven en bankpassen en pincodes aan koeriers mee te geven. [verdachte] vervulde binnen het samenwerkingsverband verschillende rollen als koerier, pinner en chauffeur. 

De rechtbank acht bewezen dat hij bij tien fraudegevallen nauw en bewust met zijn mededaders heeft samengewerkt. Voor twee zaken en voor het ten laste gelegde witwassen volgt vrijspraak. De rechtbank acht het medeplegen van oplichting en computervredebreuk, meermalen gepleegd, en gekwalificeerde diefstal, eveneens meermalen gepleegd, bewezen.  De verdediging voert daarnaast aan dat sprake is van een onherstelbaar vormverzuim in de zin van art. 359a Sv, omdat de politie zonder voorafgaande toestemming van de rechter-commissaris onderzoek heeft gedaan naar onder meer de locatiegegevens en belgeschiedenis op in beslag genomen telefoons van [verdachte]. De rechtbank stelt vast dat daarvoor, gelet op HR 18 maart 2025, ECLI:NL:HR:2025:409, dat volgde op het Landeck-arrest van het HvJ EU, vooraf toestemming van de rechter-commissaris nodig was. Achteraf bezien is daarom sprake van een vormverzuim. Tijdens het politieonderzoek was dit vereiste volgens de rechtbank echter nog niet voorzienbaar en het onderzoek vond plaats volgens de destijds geldende waarborgen. Bovendien zou de rechter-commissaris gezien de ernst van de verdenking toestemming voor het onderzoek hebben gegeven. [verdachte] is daardoor niet in een nadeliger positie geraakt. De rechtbank volstaat met de constatering van het vormverzuim en past geen strafvermindering toe. [verdachte] krijgt een gevangenisstraf van 535 dagen, waarvan 360 dagen voorwaardelijk met een proeftijd van twee jaar, en een taakstraf van 120 uur. Bij de strafoplegging weegt de rechtbank onder meer de forse overschrijding van de redelijke termijn mee. De vordering van Rabobank wordt tot € 6.230 aan materiële schade toegewezen, waarvoor [verdachte] hoofdelijk aansprakelijk is. 

4.5. Bewijsoverwegingen

Inleiding

Door twaalf personen is aangifte gedaan van – kort gezegd – bankhelpdeskfraude. Uit de aangiften komt een beeld naar voren, waarbij door de daders in grote lijnen steeds een soortgelijke handelswijze is gehanteerd. De beoogde slachtoffers, telkens personen op leeftijd, werden telefonisch gecontacteerd door iemand die zich voordeed als een medewerker van de bank en aan hen werd verteld dat er iets mis was met hun bankrekening, bijvoorbeeld dat ongebruikelijke transacties hadden plaatsgevonden. De slachtoffers werden lange tijd, soms uren, aan de praat gehouden en werden doorgaans geïnstrueerd om het programma Anydesk op hun computer te installeren. Dit programma werd door de daders gebruikt om de controle over de computers van de slachtoffers over te nemen. Soms werden de slachtoffers overgehaald tot het afgeven van hun pincode. De slachtoffers werden vervolgens overgehaald om hun bankpassen schuin door te knippen en/of in een envelop te stoppen en af te geven aan een persoon die aan de deur zou komen. Met de slachtoffers werd een verificatiecode afgesproken, die de ‘koerier’ aan de deur ook had. Zo werden de slachtoffers overgehaald tot afgifte van hun spullen. Ook werden bij het ophalen van de bankpassen dikwijls foto’s van identiteitsbewijzen gemaakt. Vervolgens werden met de bankpassen (grote) geldbedragen opgenomen bij een pinautomaat, dan wel geldbedragen overgemaakt via de overgenomen computers. Bij het ophalen van de bankpassen en het pinnen waren vaak, maar niet altijd, meerdere personen betrokken, onder wie een chauffeur.