Gepubliceerd op donderdag 19 november 2026
IT 5666
HvJ EU ||
19 nov 2026,
HvJ EU 19 nov 2026,, IT 5666; C-643/25 (Verbraucherzentrale Bundesverband tegen Meta), https://www.itenrecht.nl/artikelen/conclusie-a-g-facebook-is-niet-gratis-als-je-betaalt-met-persoonsgegevens

Conclusie A-G: Facebook is niet gratis als je betaalt met persoonsgegevens

HvJ EU Conclusie A-G Medina 19 november 2026, IEF 24045; RB 4225; IT 5666; IEFbe 4409; C-643/25; ECLI:EU:C:2026:1001 (Verbraucherzentrale Bundesverband tegen Meta). In deze zaak tussen de Duitse consumentenorganisatie Verbraucherzentrale Bundesverband e.V. en Meta Platforms Ireland Limited staat de vraag centraal of een digitaal platform als ‘gratis’ mag worden aangeprezen wanneer gebruikers hun persoonsgegevens moeten verstrekken en toestemming moeten geven voor het commerciële gebruik daarvan. Aanleiding is de mededeling ‘Facebook ist und bleibt kostenlos’ (‘Facebook is en blijft gratis’), die in februari 2015 op de Duitstalige registratiepagina van Facebook verscheen. De consumentenorganisatie stelt dat het gebruik van Facebook niet daadwerkelijk kosteloos is, omdat gebruikers in ruil voor toegang hun persoonsgegevens beschikbaar stellen. Volgens de organisatie is daarom sprake van een oneerlijke handelspraktijk in de zin van punt 20 van bijlage I bij Richtlijn 2005/29/EG betreffende oneerlijke handelspraktijken. Deze bepaling verbiedt het als ‘gratis’ aanprijzen van producten of diensten wanneer de consument daarvoor iets moet betalen, afgezien van bepaalde onvermijdelijke kosten. Nadat de Duitse rechters de vordering van de consumentenorganisatie hadden afgewezen, legde het Bundesgerichtshof een prejudiciële vraag voor aan het Hof van Justitie [IEF 23180]. Het wil weten of het verstrekken van persoonsgegevens en het verlenen van toestemming voor commercieel gebruik daarvan kan worden aangemerkt als een tegenprestatie in de zin van de richtlijn.

A-G Medina beantwoordt deze vraag bevestigend. Volgens haar hoeft de tegenprestatie van de consument niet noodzakelijk uit een geldbedrag te bestaan. Persoonsgegevens en toestemming voor commercieel gebruik daarvan vertegenwoordigen economische waarde voor ondernemingen die digitale diensten financieren door middel van gepersonaliseerde advertenties. De A-G verwijst daarbij naar andere Europese regelgeving, waarin wordt erkend dat digitale diensten kunnen worden aangeboden in ruil voor persoonsgegevens. Ook benadrukt de A-G dat de AVG en de Richtlijn oneerlijke handelspraktijken verschillende doelen dienen. De AVG regelt de rechtmatigheid en transparantie van gegevensverwerking, terwijl de Richtlijn oneerlijke handelspraktijken betrekking heeft op de wijze waarop producten en diensten aan consumenten worden aangeboden. Naleving van de AVG betekent daarom niet automatisch dat een onderneming een dienst als ‘gratis’ mag aanprijzen. De A-G concludeert dat het verstrekken van persoonsgegevens en het verlenen van toestemming voor commercieel gebruik daarvan onder het begrip tegenprestatie kunnen vallen, mits deze gegevens niet uitsluitend worden verwerkt om de dienst te leveren of aan wettelijke verplichtingen te voldoen. Een dienst die onder dergelijke voorwaarden wordt aangeboden, mag volgens haar niet als gratis worden aangeprezen. Het Hof van Justitie moet zich nog over de prejudiciële vraag uitspreken.

42.      Hieruit volgt dat de persoonsgegevens die een consument bij zijn registratie op dat online sociale netwerk verstrekt, en de toestemming om die gegevens voor reclamedoeleinden te gebruiken, in handen van de handelaar een vermogenswaarde hebben en dienen om de aan de consument verleende dienst te financieren. Ook het onmiskenbare verband dat vereist is volgens de hierboven aangehaalde rechtspraak, is aanwezig(39), aangezien registratie op dat online sociale netwerk afhankelijk is van het verstrekken van die gegevens en het verlenen van die toestemming, terwijl de reclame die dankzij die gegevens mogelijk wordt gemaakt, de dienst financiert.

57.      Uit het voorgaande volgt dat wat de consument „moet betalen” in de zin van punt 20 van bijlage I bij richtlijn 2005/29, gelezen in samenhang met artikel 5, lid 5, van die richtlijn, ook betrekking heeft op het verstrekken van persoonsgegevens en de toestemming om deze te gebruiken voor commerciële doeleinden, mits de handelaar die gegevens niet uitsluitend verwerkt om de betrokken dienst te verlenen of om aan zijn wettelijke verplichtingen te kunnen voldoen.

62.      In dat verband merk ik op dat de AVG de rechtmatige en transparante verwerking van persoonsgegevens waarborgt, terwijl richtlijn 2005/29 betrekking heeft op handelspraktijken die rechtstreeks verband houden met de verkoopbevordering, verkoop of levering van een product aan consumenten. Overeenkomstig de AVG kan een handelaar de doeleinden waarvoor de verzamelde gegevens zullen worden verwerkt, op uitputtende wijze bekendmaken en de dienst waartoe die gegevens toegang verlenen, toch als gratis omschrijven. De omschrijving van een dienst als „gratis” is op zich geen handeling waarbij persoonsgegevens worden verwerkt. Die verordening regelt de rechtmatigheid en transparantie van een dergelijke verwerking, dat wil zeggen welke gegevens worden verwerkt, voor welke doeleinden en wat de betrokkene daarover moet worden meegedeeld. De AVG ziet niet op de juistheid van een mededeling betreffende de voorwaarden waaronder de dienst wordt aangeboden. De beoordeling van een dergelijke mededeling valt onder richtlijn 2005/29. Het Hof heeft dan ook geoordeeld dat de naleving van de AVG en de toepassing van andere Unierechtelijke regelingen met verschillende doelstellingen cumulatief en niet alternatief zijn.(59)

69.      Gelet op een en ander geef ik het Hof in overweging de prejudiciële vraag van het Bundesgerichtshof te beantwoorden als volgt:

„Punt 20 van bijlage I bij richtlijn 2005/29/EG van het Europees Parlement en de Raad van 11 mei 2005 betreffende oneerlijke handelspraktijken van ondernemingen jegens consumenten op de interne markt en tot wijziging van richtlijn 84/450/EEG van de Raad, richtlijnen 97/7/EG, 98/27/EG en 2002/65/EG van het Europees Parlement en de Raad en van verordening (EG) nr. 2006/2004 van het Europees Parlement en de Raad (,richtlijn oneerlijke handelspraktijken’), gelezen in samenhang met artikel 5, lid 5, van die richtlijn,

moet aldus worden uitgelegd dat het begrip ,iets anders moet betalen’ in de zin van punt 20 ook betrekking heeft op het verstrekken van persoonsgegevens door de consument en zijn toestemming om deze te gebruiken voor commerciële doeleinden, mits de handelaar die gegevens niet uitsluitend verwerkt om de betrokken dienst te verlenen of om aan zijn wettelijke verplichtingen te kunnen voldoen.”